Artykuły
Nasi przyjaciele

Rozwój mowy małego dziecka odbywa się etapami, które mają swój charakterystyczny czas występowania.

U prawidłowo rozwijającego się dziecka można zaobserwować:

 I okres melodii — od urodzenia do 1 roku życia dziecka

  • głużenie (między 2-3 miesiącem życia ) czyli wydawanie różnego rodzaju dźwięków nieartykułowanych, poprzez które dziecko ćwiczy narządy artykulacyjne,
  • gaworzenie (między 6-7 miesiącem życia), czyli powtarzanie dźwięków zasłyszanych od otoczenia, będące ćwiczeniem słuchu,
  • około 8 miesiąca dziecko reaguje aktywnie na mowę,
  • około 12 miesiąca dziecko dużo rozumie, wypowiada pierwsze słowa.

  II okres wyrazu – między 1-2 rokiem życia dziecka

  • liczba wypowiadanych znaczących słów wzrasta gwałtownie, dziecko wypowiada około 300 słów, a rozumie znacznie więcej,
  • w 18 miesiącu życia dziecko zaczyna używać równoważników zdań.

 III okres zdania –między 2-3 rokiem życia dziecka

  • w drugim roku życia dziecko powinno wypowiedzieć poprawnie proste zdanie,
  • około 30 miesiąca życia dziecko powinno już prawidłowo używać zaimka „ja”,
  • w 3 roku życia powinno wymawiać od 1000 do 1500 słów i wykazywać znajomość prawie wszystkich części mowy,
  • na trzecie urodziny dziecko powinno wypowiadać zdania dłuższe, złożone z 4-5 słów.

 IV okres swoistej mowy dziecięcej – przypada na wiek od 3 do 7 lat

  • w wieku 4 lat dziecko powinno umieć opowiedzieć zdarzenie czy bajkę,
  • wymowa dziecka 6 letniego powinna być już poprawna pod względem artykulacyjnym,
  • dziecko 7 letnie powinno prawidłowo mówić pod względem gramatycznym i składniowym.

 Schemat ten w sposób uproszczony przedstawia normę rozwojową. Normą rozwojową nazywa się te osiągnięcia, które stwierdza się u większości dzieci w danym wieku. W przypadku niewielkich odchyleń od normy rozwoju mówi się jedynie o różnicach indywidualnych między dziećmi. Dopiero przy głębszym stopniu odchyleń od normy używa się terminu zaburzenia rozwoju.

Jednym z objawów zaburzeń rozwoju mowy i języka jest opóźnienie rozwoju mowy. Według G. Jastrzębowskiej „OPÓŹNIENIE ROZWOJU MOWY – ORM (syn. opóźniony rozwój mowy, niemota, alalia prolongata, niedorozwój mowy, mowa opóźniona w rozwoju, opóźnienie w nabywaniu kompetencji i rozwoju sprawności realizacyjnych, opóźniony rozwój języka ) to najogólniejszy termin służący nazwaniu zjawiska występującego u dzieci, polegającego na wolniejszym niż u rówieśników wykształcaniu się zdolności ekspresyjnych lub/i percepcyjnych, co powoduje, że dynamika ich rozwoju jest odmienna od normalnej”.

Uwzględniając rozległość opóźnienia T.Tarkowski wyróżnia:

  • globalny opóźniony rozwój mowy - obejmujący zarówno mówienie, jak i rozumienie,
  • parcjalny opóźniony rozwój mowy - dotyczący tylko niektórych aspektów mówienia i rozumienia.

H. Spionek wyróżnia trzy grupy dzieci, u których rozwój mowy przebiega nieprawidłowo:

  • dzieci, które zaczęły mówić z opóźnieniem, ale ich wymowa od razu była prawidłowa,
  • dzieci, które zaczęły mówić we właściwym czasie, ale ich wymowa długo była nieprawidłowa,
  • dzieci, które zaczęły mówić z opóźnieniem i długo wymawiały nieprawidłowo różne dźwięki.

 Wyróżnia się dwa podstawowe typy opóźnień rozwoju mowy:

  • SORMsamoistne opóźnienie rozwoju mowy, (syn. alalia prolongata, zwykłe opóźnienie rozwoju mowy, zespół opóźnienia mowy czynnej, wycinkowe opóźnienie rozwoju mowy).
  • NORMniesamoistne opóźnienie rozwoju mowy, (syn. opóźniony rozwój mowy).

Główna różnica między nimi polega na tym, że samoistne opóźnienie rozwoju mowy SORM jest następstwem zakłóceń procesu rozwojowego, natomiast niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy NORM jest następstwem zaburzeń procesu rozwojowego.

 SORM

  • jest przejawem dysharmonii rozwoju (fragmentarycznego opóźnienia procesu rozwojowego),
  • mowa rozwija się na prawidłowej podstawie, powstaje później i wolniej niż zwykle, ale w końcowej fazie rozwojowej osiąga swój zwykły poziom,
  • zjawisko to ma charakter przejściowy, samoistnie ustępujący (najpóźniej do 5 oku życia), bez konieczności interwencji specjalistycznej,
  • nie ma żadnych konsekwencji dla dalszego rozwoju.

 O SORM można mówić po wyeliminowaniu głuchoty, upośledzenia rozwoju psychicznego, zaburzeń psychotycznych, afazji rozwojowej.

Do samoistnego opóźnienia rozwoju mowy zalicza się:

  • Wycinkowe opóźnienie rozwoju mowy, wynikające z indywidualnego tempa i rytmu rozwojowego dziecka.
  • Zespół opóźnienia rozwoju mowy czynnej. Występuje u około 3% populacji dzieci przedszkolnych, głównie w wieku 3—4 lat. U takich dzieci nie jest jeszcze w pełni dojrzały aparat wykonawczy mowy przy prawidłowo rozwiniętych ośrodkach rozumienia mowy i prawidłowych czynnościach myślenia słownikowego.
  • Opóźnienie rozwoju artykulacji (określane często jako dyslalia rozwojowa).
  • Rozwojowa (fizjologiczna) niepłynność mowy (określana też jako jąkanie rozwojowe) to opóźnienie rozwoju ekspresyjnego aspektu mowy.

Przyczyny powstania samoistnego opóźnienia rozwoju mowy to:

  • Przyczyny endogenne: opóźnienie mielinizacji włókien nerwowych, unerwiających mięśnie narządów artykulacyjnych, co powoduje trudności w wykonaniu szybkich i precyzyjnych ruchów. Aparat wykonawczy mowy jest mało sprawny i nie nadąża za potrzebami dobrze już rozwiniętego ośrodkowego układu nerwowego, uwarunkowanie genetyczne.
  • Przyczyny środowiskowe i społeczne: sytuacje deprywacyjne (rozłąka z matką, brak emocjonalnego kontaktu pomiędzy dzieckiem, a matką), nieodpowiednia stymulacja rozwoju językowego (zbyt mała ilość bodźców słownych, nieprawidłowe wzorce i postawy językowe dorosłych, błędna wymowa, ubogie słownictwo).

 

Wskazując na czynniki środowiskowe T. Zaleski największą rolę przypisuje w tym względzie niewłaściwym kontaktom matki z dzieckiem.

Istotnym warunkiem zapewniającym prawidłowy rozwój społeczny niemowlęcia jest stała opieka sprawowana przez jedną osobę (najlepiej matkę) przynajmniej 5—6 godzin dziennie, a jej zmiana zaburza rozwój społeczny, rozwój mowy i zachowań psychoruchowych dziecka. Najczęściej obserwowaną reakcją są zaburzenia zachowania oraz regres w rozwoju psychoruchowym. Obecność matki w sposób naturalny zaspokaja wszystkie potrzeby niezbędne do prawidłowego fizycznego i psychicznego rozwoju niemowlęcia, w tym także rozwoju mowy. Jeśli dziecko jest w ścisłym związku uczuciowym z matką, może podołać olbrzymim trudnościom takim jak zdobywanie umiejętności mówienia.

Małe dziecko musi słyszeć w swym otoczeniu dużo dobrej mowy. Najlepiej jeśli matka opowiada to, co się wokół dziecka dzieje, lub co robi. Są domy, gdzie mówi się niewiele i półsłówkami lub prędko i niewyraźnie, albo zbyt uczenie. Są matki, które nie zajmują się własnymi dziećmi. Dzieci nie mają wtedy właściwych warunków do rozwoju mowy.

Uwarunkowania społeczne mogą być zarówno przyczyną zakłóceń, jak i zaburzeń rozwoju mowy (w tym wypadku powodują NORM).

Przyczyną powstania niesamoistnego opóźnienia rozwoju mowy NORM są określone lub bliżej nie określone schorzenia i wady rozwojowe, które zostały wywołane przez patogenne (biologiczne bądź psychospołeczne) czynniki, działające na organizm dziecka w różnych okresach rozwojowych. Najczęściej poważne opóźnienia rozwoju mowy mają podłoże organiczne, wynikające z uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, obwodowego narządu mowy i zaburzeń sensorycznych, które powstały w okresie płodowym oraz okołoporodowym.

Poważne opóźnienie rozwoju mowy mogą wywołać takie czynniki jak:

  • upośledzenie rozwoju lub uszkodzenie struktur korowych (ośrodków mowy w mózgu) powstałe przed zakończeniem rozwoju mowy,
  • zaburzenia metabolizmu,
  • napady padaczkowe,
  • uszkodzenia narządu słuchu,
  • niedorozwój umysłowy,
  • autyzm dziecięcy.

 

Zdarza się też, że NORM jest następstwem deprywacji środowiskowej (o czym szerzej napisano powyżej).

W przypadku NORM powstałe zmiany zazwyczaj mają charakter trwały, co oznacza, że w końcowej fazie rozwojowej mowa nie osiąga normalnego poziomu i że jej zaburzeniom mogą towarzyszyć dodatkowe problemy jak np. zaburzenia emocjonalne, zaburzenia zachowania, trudności w nauce szkolnej.

Objawy zaburzeń rozwoju mowy nie ustępują samoistnie tj. bez pomocy specjalistycznej.

Polscy specjaliści uważają, że dla prawidłowej diagnozy ORM ważny jest moment pojawienia się pierwszych słów w mowie dziecka. Rozbieżności stanowisk dotyczą określenia, kiedy rozwój mowy należy uznać za opóźniony.

Terminy „zaburzenia rozwoju mowy” i „zaburzenia mowy” nie są jednoznaczne, należy je rozróżnić. Termin „zaburzenie rozwoju mowy” podkreśla jedynie fakt, że w procesie nabywania kompetencji występują jakieś odchylenia od normy rozwoju (o znanej lub nie znanej etiologii). Natomiast termin „zaburzenie mowy”, odnosi się do konsekwencji zaburzeń procesu rozwojowego, mówi o zaburzeniu komunikacji.

Przekształcenie się zaburzenia rozwoju mowy w zaburzenie mowy świadczy o występowaniu istotnych klinicznie przyczyn tych zjawisk. Często trudne jest określenie do kiedy należy mówić o zaburzeniach rozwoju mowy, a od którego momentu o zaburzeniach mowy. Okres rozwoju mowy może się wydłużyć do 14 roku życia i nie zawsze można stwierdzić, czy i kiedy proces ten został zakończony.

U małych dzieci zaburzenia komunikacji językowej mogą mieć znacznie szerszy zasięg i poważniejsze konsekwencje niż u dorosłych. Zaburzenia rozwoju mowy nie pozostają bez wpływu na rozwój pozostałych funkcji orientacyjno-poznawczych, na ich kształtowanie i poziom w późniejszym czasie. Jednocześnie u dzieci na szybkość ustępowania zaburzeń ma wpływ więcej czynników niż u dorosłych, np. warunki środowiskowe, większe możliwości kompensacji wynikające z plastyczności mózgu.

Z dziećmi, które mają opóźniony rozwój mowy najczęściej nie robi się nic. Zdarza się, że zaniepokojeni rodzice po zgłoszeniu się z tym problemem do lekarza słyszą, że należy cierpliwie poczekać. Jest to błędne postępowanie, uniemożliwia ono wczesne rozpoznanie i udzielenie dziecku fachowej pomocy.

Badanie dzieci podejrzanych o opóźniony rozwój mowy nie odbiega od badań powszechnie stosowanych w medycynie. Liczy się dobrze zebrany wywiad, bardzo ważne są informacje dotyczące rozwoju mowy. Potem następuje badanie narządów głosowo-artykulacyjnych, sprawdzenie rodzaju oddychania i ogólnej sprawności ruchowej. Przydatna jest obserwacja dziecka, jeśli to możliwe prowadzona w świetlicy obserwacyjnej. W badaniu mowy dziecka lekarz bierze pod uwagę jakość i ilość jego wypowiedzi. Zwraca uwagę na liczbę wymawianych głosek i ich prawidłowość, precyzję wypowiedzi. Istotne jest, czy dziecko mówi tylko słowa, czy buduje zdania, jaki słownik zna i jakim się posługuje, czy jego mowa jest poprawna gramatycznie, jakie jest tempo wypowiedzi.

Bardzo ważne jest badanie słuchu przeprowadzone przez foniatrę. Wyniki badania słuchu są podstawą dalszego postępowania leczniczo-rehabilitacyjnego. Dodatkowym, ale często niezbędnym badaniem jest badanie psychologiczne. W wielu przypadkach wykonuje się także badania neurologiczne oraz psychiatryczne.

Leczenie opóźnionego rozwoju mowy zależne jest od przyczyny, która je wywołała. Ogólnie postępowanie w takich przypadkach można podzielić na oddziaływanie farmakologiczne i na działanie pobudzające czy korygujące rozwój. To ostatnie jest zwykle postępowaniem logopedycznym.

Wczesne wykrycie wad i wcześnie zastosowana rehabilitacja zapewnia maksymalnie dobre wyniki.

Należy pamiętać, że w pierwszym okresie dzieciństwa wykształcenie zdolności mowy ma o wiele większe znaczenie niż późniejsze ćwiczenia, ponieważ po 4 roku życia partie mózgu odpowiadające za rozwój mowy osiągają swoją dojrzałość. Nie może być jej kształtowania, co najwyżej korygowanie.

Obecnie uważa się, że w przypadku potwierdzonego niedosłuchu dziecko najpóźniej w 6 miesiącu życia powinno mieć założone dwa aparaty słuchowe. Po okresie adaptacji należy rozpocząć intensywne ćwiczenia słuchu i mowy, pod kierunkiem specjalistów z poradni dla dzieci z wadami słuchu.

Z dzieckiem z upośledzeniem słuchu w stopniu umiarkowanym rehabilitację przeprowadza matka pod kierunkiem logopedy. Im upośledzenie słuchu jest większe, tym trudniejsza jest rehabilitacja, a wyniki mniej zachęcające.

Najtrudniej jest rehabilitować dziecko z upośledzeniem słuchu w stopniu głębokim. W tym wypadku warunkiem prawidłowego rozwoju mowy jest wprowadzenie polskiego języka migowego od wczesnego dzieciństwa. Tylko dzięki temu małe dziecko głuche może dostatecznie wcześnie opanować strukturę gramatyczną języka, a przede wszystkim wcześnie pojąć, że każdy przedmiot ma nazwę. Drugim sposobem pomocy dzieciom z głębokim uszkodzeniem słuchu jest -oprócz czytania mowy z ust –stosowanie tzw. fonogestów. Są to specjalne ruchy rąk pokazujące głoski mowy, które inaczej są niewidoczne i ruch ust nie przekazuje o nich żadnej informacji.

Inaczej wygląda terapia dzieci z opóźnionym rozwojem mowy czynnej. Zespół ten dotyczy zwykle dzieci w wieku 3 lub 4 lat, najczęściej chłopców. Dziecko takie mówi mało lub wcale nie mówi. Słyszy natomiast dobrze i doskonale rozumie polecenia słowne. Potrafi wymówić w izolacji prawie wszystkie głoski mowy, czasem nawet w postaci sylab, nie jest natomiast w stanie dokonać ich syntezy i wypowiedzieć słowo. Poziom umysłowy tych dzieci badany przez psychologa testami bezsłownymi jest prawidłowy, zgodny z wiekiem.

Dzieci te mają jeszcze nie w pełni dojrzały aparat wykonawczy mowy, przy prawidłowo rozwiniętych ośrodkach rozumienia mowy i prawidłowych czynnościach myślenia słownego. Trzeba dużo do tych dzieci mówić, zawsze w nawiązaniu do konkretnych, znajdujących się w zasięgu wzroku przedmiotów czy obrazków. Jest to tzw. kąpiel słowna. Od dziecka nie wymagamy mówienia, ale jeśli powie słowo zawsze bardzo chwalimy je. Dziecko z opóźnionym rozwojem mowy czynnej musi być pod stałą kontrolą lekarza foniatry lub logopedy. W odpowiednim czasie, zwykle około roku po pojawieniu się zdań w mowie dziecka, trzeba zastosować ćwiczenia logopedyczne.

Szczególnie ważne jest wczesne rozpoczęcie rehabilitacji u dzieci upośledzonych umysłowo (opóźniony rozwój mowy jest objawem upośledzenia). Liczy się bowiem na poprawę rozwoju umysłowego dziecka, co jest możliwe, ale do 5 roku życia najpóźniej. Podobnie, gdy opóźniony rozwój mowy jest następstwem ogniskowych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, sukces rehabilitacji w dużym stopniu zależy od szybkości rozpoznania i rozpoczęcia terapii. Jest ona trudna, trwa długo i wymaga wiele cierpliwości i zaangażowania ze strony rodziców.

Wielu starań i długotrwałych wysiłków wymagają dzieci z rozszczepem warg i podniebienia. W tym wypadku konieczne są operacje rekonstruujące narządy mowy, a po okresie pokwitania zabiegi plastyczne doprowadzające twarz do prawidłowego wyglądu.

Zasadniczym objawem autyzmu wczesnodziecięcego są zaburzenia w kontakcie z otoczeniem, brak reakcji na bodźce płynące ze środowiska, unika nie kontaktu wzrokowego z kimkolwiek. Drugim ważnym objawem autyzmu są zaburzenia mowy –zazwyczaj jej rozwój jest opóźniony. Dzieci autystyczne powinny uczęszczać do specjalnych przedszkoli i szkół oraz placówek terapeutyczno—szkoleniowych. Ich rehabilitacja jest wieloletnia, a rokowanie w pełni rozwiniętym zespole objawów jest niekorzystne.

Jedną z propozycji terapeutycznych dla rodziców dzieci z opóźnionym rozwojem mowy jest metoda HANEN. Opracowano ją około 20 lat temu w Kanadzie, jej centrum mieści się w Toronto.

Logopedka Ayala Manolson nagrywała, na kasetę wideo, jak dzieci z opóźnionym rozwojem mowy rozmawiają (lub porozumiewają się w inny sposób) z matką. Z wnikliwych analiz nagranych kaset wyciągnięto pewne wnioski i wskazówki. Przeszkolono odpowiednio logopedów. Logopedzi pracują z grupą 4-8 rodziców dzieci z opóźnionym rozwojem mowy. Rodzice mają ten sam problem, dyskutują razem, dzielą się swoimi doświadczeniami, a także wspierają się w trudnych momentach. Sposób kontaktowania się matki z dzieckiem zostaje nagrany na wideo przed kursem i w czasie trwania kursu. Nagranie zostaje szczegółowo omówione z matką przez logopedkę. Ogółem odbywa się 8 spotkań, co tydzień jedno.

HANEN proponuje rodzicom zmianę komunikacji pomiędzy nimi, a dzieckiem. Przekonuje rodziców, że to jak będzie rozwijało się ich dziecko zależy od nich samych – ich starań, cierpliwości, zrozumienia i zaangażowania.

Zgodnie z podstawowymi założeniami programu hanenowskiego należy:

  1. Porzucić własne, utarte sposoby komunikowania się:
  • dziecko ma nami kierować,
  • my mamy obserwować dziecko, czekać na jego inicjatywę, słuchać uważnie,
  • podążać za dzieckiem, dostosowywać się do niego.
  1. Przystosować swoją aktywność do dziecka:
  • należy wymieniać się rolami (ja mówię, ty mówisz, ty podajesz zabawkę, ja oddaję, raz rola nadawcy, raz odbiorcy),
  • dziecko zostaje zachęcone do podejmowania ról i nawiązania komunikacji,
  • należy być i zachowywać się na poziomie dziecka, bawić się z nim tak jak ono chce i mieć dla niego dużo czasu, kontaktować się z dzieckiem twarzą w twarz.
  1. Stopniowo dodawać informacje:

  • mówimy jedno proste słowo, (nie zarzucamy dziecka słowami), uczenie się wymaga czasu, słowa trzeba wprowadzać powoli, nie za dużo na raz.
  • należy cieszyć się choćby z najmniejszych postępów dziecka i chwalić je za osiągnięcia.

Ważna jest cierpliwość, wytrwałość i miłość ze strony rodziców. Potrzebna jest pomoc dobrze wykwalifikowanych i doświadczonych logopedów.

Komunikacja w życiu człowieka pełni ogromną rolę. Pierwsze dźwięki i słowa mają na celu zwrócenie uwagi na potrzeby dziecka, na jego chęci. W miarę rozwoju mowa zaczyna służyć do wyrażania coraz bardziej skomplikowanych potrzeb psychicznych, przeżyć wewnętrznych. Pozwala na wymianę doświadczeń, na poznawanie przeżyć i stanów innych ludzi. Umożliwia więc zrozumienie innych osób, pozwala na kształtowanie się uczuć wyższych. Poprzez zaś zrozumienie świata zewnętrznego, reguluje stosunki człowieka z otoczeniem. Mowa spełnia też ogromną role w kształtowaniu się procesów poznawczych i to już od wczesnych faz jej rozwoju. Dzięki niej możliwe jest planowanie działań.

Zaburzony rozwój mowy zubaża psychikę dziecka i utrudnia jego rozwój. 

Zaburzenia mowy biernej (rozumienia) uniemożliwiają dziecku budowanie systemu językowego, nie podporządkowuje się ono nakazom i zakazom, nie rozumie słuszności i prawidłowości. Uczy się tych wartości poprzez doświadczenie i kontakt z otoczeniem, nie znając pojęć na ich określenie. Niepełna informacja lub jej brak nie pozwala na tworzenie obrazu świata, z którym dziecko styka się i który poznaje.

W przypadku rozumienia niepełnego wszystkie informacje dotyczące pojęć mają mniejszą możliwość utrwalania się niż nazwy dotyczące konkretów, czynności, stanów. Aktywność umysłowa dziecka sprowadzona jest wówczas do myślenia konkretami. Dziecko wtedy nie rozumie motywów określonego postępowania, co staje się powodem częstych konfliktów. Jest ono nadpobudliwe, agresywne, bądź rezygnuje z prób porozumiewania się, przyjmuje postawę bierną, podporządkowuje się, jest zahamowane.

Zaburzenia mowy czynnej (mówienia) budzące niepokój dopiero około 2-3 roku życia, są często przyczyną niechęci w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami, z osobami obcymi, uniemożliwiają przekazywanie doświadczeń i przeżyć dziecku, które w tym wieku chętnie to robi. Reakcje dzieci są różne: od skrajnego zamykania się, izolowania się od środowiska, poprzez próby porozumiewania się gestem, aż do gwałtownego wyrażania się w agresji i krzyku. Nie mogąc we właściwej środowisku formie przekazywać życzeń i informacji, dziecko nie nawiązuje dialogu i albo jest pod presją nakazu, albo samo wywiera presję na otoczenie. Kształtuje się więc postawa uległości, buntu lub przemocy. Poprzez kontakty ze zdrowymi rówieśnikami i możliwość porównywania się z nimi, dziecko zauważa swoją „inność” uniemożliwiającą mu integrowanie się z grupą. Tym samym nie włącza się do działań zbiorowych, nie rozwija swojej aktywności w grupie i poprzez grupę.

Dzieci, które mają kłopoty komunikacyjne będą mieć z tego powodu problemy w szkole, o ile nie pomoże im się wcześniej. Niekorzystnym następstwem opóźnionego rozwoju mowy są trudności w nauce czytania i pisania i w tym względzie zaburzenie dotyczy głębszych struktur, a nie tylko mięśni artykulacyjnych.

W okresie początków nauki szkolnej, zwłaszcza w klasie zerowej, trzeba bacznie obserwować postępy w nauce czytania i pisania, by w porę zacząć ćwiczenia uzupełniające. Często szkolna nauka czytania i pisania nie wystarcza w tych przypadkach i trzeba zastosować reedukację –specjalne ćwiczenia usprawniające opóźnione funkcje. Zaburzenie rozwoju mowy nie pozostaje bowiem bez wpływu na rozwój pozostałych funkcji orientacyjno—poznawczych, na ich kształtowanie i poziom w późniejszym czasie.

Dzieci z opóźnionym rozwojem mowy mają trudności w wypowiadaniu się posługują się ubogim zasobem słownictwa, nieprawidłową konstrukcją zdania. Wpływa to na powstanie niepowodzeń szkolnych. Problem ten wiąże się z obniżaniem się poziomu umysłowego uczniów pod wpływem nieprzezwyciężonych trudności w nauce. Istotne znaczenie ma fakt trudności w korzystaniu z lektury przez uczniów z wyższych klas.

Uczniowie, którzy nie opanowali w młodszych klasach umiejętności czytania, niechętnie czytają, nie wykorzystują swoich umiejętności nawet w znikomym zakresie. W związku z tym w miarę upływu lat nauki szkolnej powstaje coraz większa różnica w zasobie pojęciowym między uczniami z zaburzeniami mowy, a ich rówieśnikami. Obniża się poziom rozwoju słowno—pojęciowego u tych dzieci, a przecież już od dziecka rozpoczynającego naukę szkolną oczekujemy swobodnego wypowiadania się na bliskie mu życiowo tematy, umiejętności powtórzenia usłyszanego opowiadania czy też słów piosenki.

Związek zaburzeń mowy z trudnościami w nauce ma charakter dwustronny. Z jednej strony zaburzenia mowy przyczyniają się do powstania trudności w nauce, z drugiej strony przedłużające się niepowodzenia w nauce powodują zaburzenia mowy. Dzieci te często są wyśmiewane przez rówieśników, stają się nieśmiałe, zahamowane, małomówne, rozwija się w nich poczucie małej wartości. Trudności z nauką, przeciążenie nauką, lęk przed stopniami, stany napięcia nerwowego wpływają na postępujący proces nerwicowania się dziecka.

Dzieci te nie mają lub mają niewiele osiągnięć związanych z nauką. Jednocześnie wkładają o wiele więcej wysiłku, poświęcają na naukę więcej czasu niż ich rówieśnicy nie mający zaburzeń rozwoju mowy. Należy docenić ich trud stosując pochwałę i nagrodę, które trudności i dostosowaniu ich do możliwości dziecka, tak by mogło ono odnieść sukces i odczuć płynącą z niego satysfakcję, radość i zadowolenie.

Prowadząc rehabilitację dzieci z zaburzeniami mowy należy pamiętać, nie tylko o tym, że mamy im zapewnić możliwość porozumiewania się z otoczeniem. Nie mniej ważne jest włączenie dziecka w życie grupy, środowiska, jego uaktywnienie się przejawiające się choćby w pytaniach, w poszukiwaniu odpowiedzi, bogaceniu słownika, w rozwijaniu zainteresowań. Wtopienie się dziecka w środowisko powinno wyznaczać cel naszych działań.

 

BIBLIOGRAFIA:

  1. Jastrzębowska G., Zakłócenia i zaburzenia rozwoju mowy, w: Logopedia, red. T. Gałkowski, G. Jastrzębowska, Opole 1999.

  2. Jastrzębowska G., Pelc—Pękała O., Diagnoza i terapia zaburzonego rozwojumowy, w: Logopedia, red. T. Gałkowski, G. Jastrzębowska, Opole 1999.

  1. Sawa B., Dzieci z zaburzeniami mowy, Warszawa 1990.

  2. Spałek E., Piechowicz-Kułakowska C., Jak pomóc dziecku z wadą wymowy,Kraków 1996.

  1. Stecko E., Wpływ zaburzeń mowy na kształtowanie się osobowości dziecka,w: E. Stecko, Zaburzenia mowy dzieci, Warszawa 1966.

  1. Zaleski T., Opóźniony rozwój mowy, Warszawa 1992.

 


Na podstawie opracowania Marii Kitrasiewicz – Poradnia Psychologiczno –Pedagogiczna dla Dzieci Dyslektycznych w Krakowie ul. Św. Gertrudy 2

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja